Jesteś tutaj: IUMW Strona główna Kierunki Dla nauczycieli Nauczanie wartości

Nauczanie wartości

Polecana lektura: 

Irena Koźmińska i Elżbieta Olszewska „Z dzieckiem w świat wartości”

Przyczyny kryzysu wartości moralnych we współczesnym świecie

A - Postęp ekonomiczny i technologiczny oraz gwałtowne zmiany społeczne połączone ze zmianami priorytetów społecznych:

- nacisk na rozwój gospodarczy i techniczny, indywidualizm, hedonizm,
- zaniedbanie nauk humanistycznych, rozwoju duchowego i wychowania,
- podważanie roli rodziny

• materializacja współczesnego życia, konsumpcjonizm
• ostra konkurencja na rynku pracy – „wyścig szczurów”
• wzrost anonimowości życia, spadek kontroli społecznej,
• powszechna dostępność niekontrolowanych mediów elektronicznych
• zanik prawdziwych wzorców i autorytetów,
• relatywizacja wartości moralnych,
• przyzwolenie dla postaw niemoralnych, normalizacja niewłaściwych zachowań,

B – Szkoła – brak wsparcia dla dziecka, nacisk na nauczanie przedmiotowe i wyniki,
zaniedbanie wychowania,

C – Media dostarczające ciągłej, często niewybrednej, rozrywki i antywartości

W efekcie:
- intensywne zaangażowanie zawodowe poza domom obojga rodziców, brak czasu, energii, zasobów emocjonalnych i wiedzy rodziców do:

  • zaspokajania potrzeb emocjonalnych dzieci, uczenia ich języka oraz wychowania
  • refleksji moralnej i bycia dobrym wzorem
  • ochrony dzieci przed toksynami kultury masowej 

- zanik więzi rodzinnych i społecznych - samotność nuklearnej rodziny; brak wsparcia
- rozpad rodzin
- samotność, przeciążenie problemami, zaburzenia emocjonalne, rozwojowe (np. problemy z mówieniem,
z motoryką) i behawioralne dzieci
- powszechność złych wzorców, zalew toksynami kultury masowej
- upadek duchowości i moralności, upadek obyczajów

* * * * *

Wychowanie to kształtowanie umysłu i serca dziecka tak, aby wyrosło na mądrego, dobrego
i szczęśliwego człowieka. Jednym z najważniejszych zadań wychowawczych jest pomoc
dziecku w zbudowaniu dobrego, mocnego charakteru poprzez nauczenie go – własnym przykładem
i celowym działaniem - praktykowania wartości moralnych z wewnętrznych pobudek.


Niezbędne elementy przygotowania dzieci do praktykowania wartości:

- zaspokojenie potrzeb emocjonalnych dziecka - dziecko „głodne emocjonalnie” nie ma siły emocjonalnej
i motywacji do praktykowania wartości moralnych bez presji i kontroli
- przykład dorosłych praktykujących wartości moralne,
- celowe uczenie, czym są wartości moralne, dlaczego i jak należy je praktykować.

Wartości moralne są częścią zbioru wartości:


tl_files/Grafiki/Diagram-wartosci-072012.jpg

 

Czym są wartości?

Wartości to:

1. rzeczy i sprawy ważne, cenne, pożądane

2. standardy naszych myśli, postaw i zachowań, które mówią o tym kim jesteśmy;
jak żyjemy i jak traktujemy innych ludzi*

3. drogowskazy życiowe, mapy, życiowy kompas;

4. kryteria naszych decyzji, wyborów i ocen.

Przyjęte i stosowane wartości tworzą charakter człowieka, od którego zależy, jakich dokonuje wyborów, kim się otacza, jaki ma stosunek do świata, jakie stawia sobie cele, co jest dla niego
w życiu najważniejsze. Charakter, czyli wartości w działaniu, decydują o całym życiu człowieka.

Charakter jest przeznaczeniem. (Heraklit)


Czym są wartości moralne?

Wartości moralne to wskazania lub idee, które wyzwalają zachowania korzystne zarówno dla tego, kto je praktykuje, jak i dla osób, do których są skierowane. Wartości moralne kształtują lepszych ludzi, lepsze życie
i lepsze stosunki międzyludzkie. Cechą wartości moralnych jest to,
że im szerzej je praktykujemy, im więcej ich dajemy innym, tym więcej ich wokół przybywa i tym więcej do nas wraca.** Wartości moralne są podstawą dobrych stosunków społecznych.

Prawo a wartości moralne:

Prawo nie jest wystarczającym gwarantem ładu i interesu społecznego oraz jakości stosunków międzyludzkich. Prawo jest instrumentem przymusu i wkracza dopiero wtedy, gdy w drastyczny sposób zostały naruszone ład lub interes społeczny, bądź czyjś uprawniony osobisty interes. Prawo nie jest w stanie zapewnić dobrych stosunków między ludźmi, bazujących na szacunku, przyzwoitości, uczciwości, życzliwości, czy solidarności. Moralne zachowania wypływają z wewnętrznych potrzeb i pobudek, z kultury moralnej człowieka, nie z nakazów kodeksów prawnych. Wartości moralne znacznie skuteczniej niż przepisy prawa powstrzymują ludzi przed czynieniem zła. Refleksja moralna i głos sumienia to wewnętrzny sędzia i najskuteczniejszy kontroler naszych zachowań. Nikt nie jest w stanie skutecznie upilnować wolnego człowieka przed czynieniem zła, w tym też zaniechaniem potrzebnych działań na rzecz innych (np. zaniedbywaniem dziecka czy starych rodziców) – może to uczynić tylko on sam.

Wartości moralne stoją na straży ładu, jakości życia - i wreszcie samego życia.
Brak wartości moralnych stanowi zagrożenie dla świata.

Wizja świata bez wartości moralnych:

- każdego człowieka trzeba pilnować, kontrolować, gdyż kieruje się tylko własnym interesem;
- na porządku dziennym są oszustwa, morderstwa, gwałty, rozboje, kradzieże;
- terroryści zabijają ludzi, zatruwają wodociągi, żywność;
- hakerzy komputerowi wprowadzają chaos, powodują wypadki w komunikacji, niszczą bazy danych w bankach, szpitalach, instytucjach państwowych itd.;
- biolodzy i inżynierowie produkują broń zabijającą miliony ludzi;
- nie działają służby ratunkowe, ponieważ zaczyna ich brakować i nikomu nie zależy na ratowaniu życia innych;
- służba zdrowia przestaje być służbą i nie troszczy się o pacjentów;
- nikt nie dba o najsłabszych społecznie oraz starych ludzi, bo „nie mogą się już nikomu przydać”;
- powszechne staje się mordowanie ludzi na „organy do przeszczepów”;
- nie obowiązują żadne umowy ustne ani zobowiązania honorowe;
- świat tonie w śmieciach, następują ciągłe awarie - nikt nie czuje się za nic odpowiedzialny;
- nie działają przedszkola i szkoły, ośrodki pomocy, służba zdrowia, straż pożarna itp.;
- pieniądze publiczne wydawane są na ściganie coraz liczniejszych przestępstw i utrzymywanie coraz większej liczby więzień.

Skutkiem „zawieszenia” norm moralnych jest chaos, zdziczenie, brak bezpieczeństwa, drastyczne obniżenie jakości życia. Cały wysiłek ludzi skierowany jest na przetrwanie, nie ma miejsca na kulturę, na dobre obyczaje.

Wartości moralne:

• stoją na straży życia i ładu społecznego,
• nadają życiu sens,
• są drogowskazem w stosunkach z ludźmi,
• ułatwiają podejmowanie słusznych decyzji i trwały sukces,
• stanowią wewnętrzny hamulec dla zachowań niemoralnych, krzywdzących innych,
• chronią przed demoralizującymi wpływami z zewnątrz,
• są ważnym budulcem kultury i elementem komunikacji międzyludzkiej,
• budują harmonię życia osoby praktykującej wartości, jej najbliższych i otoczenia.

Mocny system wartości moralnych i umiejętność ich stosowania w życiu to najważniejszy kapitał, w jaki dorośli powinni wyposażyć dziecko. Nauczenie dziecka wartości jest najważniejszym zadaniem wychowawczym dla rodziców i nauczycieli.

* * * * *


Program Nauczania Wartości

Program Nauczania Wartości - opracowany przez Fundację „ABCXXI - Cała Polska czyta dzieciom” - obejmuje
12 uniwersalnych wartości moralnych. Są to:

  1. Szacunek 
  2. Uczciwość 
  3. Odpowiedzialność 
  4. Odwaga
  5. Samodyscyplina 
  6. Pokojowość 
  7. Sprawiedliwość 
  8. Szczęście, optymizm 
  9. Przyjaźń i Miłość 
  10. Solidarność 
  11. Piękno 
  12. Mądrość 

 

Ad. 1

Szacunek jest to grzeczność połączona z troską o uczucia i dobro drugiej osoby.

Często „dla dobra” dziecka depczemy jego uczucia. Tymczasem najgłębszą treścią szacunku jest ochrona uczuć, ponieważ stwarza klimat akceptacji i zachęty, w którym każdy może zdrowo się rozwijać i działać, wydobywając i kształtując swe najlepsze cechy. Zawsze warto zapytać samego siebie: czy moje słowa lub zachowanie nie zraniły/nie zranią uczuć innej osoby?

Składowe szacunku:

- grzeczność, dobre maniery,
- dbałość o uczucia innych, poszanowanie cudzej godności,
- dbałość o dobro innych, wzgląd na innych,
- respektowanie inności/ odmienności,
- honor: poszanowanie własnej godności, dbałość o swe dobre imię, dotrzymywanie słowa,
- dbałość o własne dobro i swój rozwój,
- podziw, uznanie, docenianie.

Komu / czemu powinniśmy okazywać szacunek?

- wszystkim osobom - znajomym i nieznajomym, a także sobie,
- cudzej własności (przedłużenie szacunku wobec właściciela),
- dobrym tradycjom (przedłużenie szacunku wobec wcześniejszych pokoleń),
- pracy i jej produktom (przedłużenie szacunku wobec jej wykonawców i użytkowników)
- Ziemi, przyrodzie, zwierzętom,
- prawu, które służy dobru ogólnemu, zasadzie równości ludzi,
- sprawiedliwemu państwu i jego instytucjom.

Szacunek okazujemy poprzez:

uśmiech, przyjazne patrzenie w oczy osobie mówiącej do nas, spokojny i niezbyt głośny ton,
kulturalny język, mówienie „dzień dobry”, „przepraszam” itp. przedstawianie się, gdy dzwonimy do kogoś, pytanie o zgodę osób we wspólnym pomieszczeniu (pokoju, autokarze), zanim zrobimy coś, co może zakłócić ich spokój lub komfort, zapamiętywanie imienia i nazwiska i prawidłowe ich używanie, grzeczne gesty: przepuszczanie przez drzwi, ustępowanie miejsca w środkach transportu, drobna pomoc, udzielanie informacji, prawdomówność, słuchanie bez przerywania, punktualność, sprzątanie po sobie, dbanie o cudze dobro, mówienie z życzliwością o innych, powstrzymywanie się od krytykowania siebie i innych, nieużywanie cudzych rzeczy bez zgody właściciela, noszenie stroju stosownego do okazji.

Nie zakładajmy, że dzieci od razu będą wiedziały, jak należy się właściwie zachowywać. Często ktoś zachowuje się źle, gdy nie wie, jak postąpić.

Dzieci nie nauczą się szacunku, zapamiętując listę sposobów, w jaki go wyrażamy. Mogą się nauczyć właściwych zachowań tylko poprzez obserwację dorosłych, którzy je praktykują. Nie krytykujmy dzieci i nie karzmy ich za błędy, ale uczmy szacunku swoim przykładem, poprzez rozmowy i lektury, mając świadomość, że zasady prawidłowego zachowania trzeba będzie przypominać wielokrotnie.

Brak szacunku (lekceważenie) przejawia się poprzez:

wulgarny język, przerywanie komuś wypowiedzi, niezwracanie uwagi na osobę, która do nas mówi (słuchamy nie patrząc jej w oczy i nie przerywając swych zajęć), spóźnianie się, niedotrzymywanie słowa, bałaganienie we wspólnym mieszkaniu lub pokoju, przekręcanie czyjegoś imienia i nazwiska, krytykowanie, zwłaszcza publiczne, nieodpowiedni do okazji strój, brak higieny, pozostawianie po sobie nieporządku, krzyk, wyzwiska, obraźliwe określenia i epitety, lekceważenie potrzeb innych ludzi, pożyczanie sobie cudzej własności bez zgody właściciela, czytanie cudzej korespondencji, zaglądanie – pod nieobecność gospodarzy i bez ich zgody – do cudzych szaf, szuflad, toreb itd.

Pamiętajmy też, że nigdy nikogo nie należy wprowadzać w stan zakłopotania, zwłaszcza publicznie. Ta zasada szacunku obejmuje również dzieci, których nie powinniśmy krytykować, upokarzać ani wyśmiewać.

Dziecko musi najpierw doświadczać szacunku ze strony dorosłych, by umiało i chciało bez przymusu odnosić się z szacunkiem do innych.

Ad. 2

Uczciwość to mówienie i poszanowanie prawdy, rzetelność, nieprzywłaszczanie sobie cudzej własności, stosowanie zasady równości praw.

Uczciwość przejawia się w:

• mówieniu i pisaniu w zgodzie z faktami, z prawdą,
• przyznaniu się do winy i naprawieniu szkody,
• nieprzywłaszczaniu sobie cudzej własności („I niech każde z was pamięta, cudza własność to rzecz święta!” – Zofia Rogoszówna „Dzieci Pana Majstra”)
• należytym wykonywaniu swoich prac i obowiązków.

Uczciwość buduje poczucie własnej wartości, a także zaufanie innych do nas. Poprzez uczciwość
okazujemy szacunek innym: dbamy o ich dobro i uczucia, a także sobie: dbamy o swoje dobre imię, wiarygodność i dobre samopoczucie moralne.

Należy być uczciwym:

- wobec siebie samego,
- wobec innych ludzi,
- wobec prawa i przepisów,
- wobec pracy i obowiązków (rzetelność, terminowość),
- wobec faktów, zjawisk, spotykających nas problemów.

Dlaczego ludzie bywają nieuczciwi:

- żeby zdobyć coś, co uznają za zbyt trudne lub niemożliwe do osiągnięcia w uczciwy sposób,
- ze strachu przed karą lub nieprzyjemnymi konsekwencjami,
- ze wstydu, żeby zachować twarz,
- żeby komuś zaszkodzić (tak postępują osoby nienawistne i zawistne),
- dla żartu (na przykład na prima aprilis),
- żeby kogoś nie zranić (tzw. drobne białe kłamstwa).

Konsekwencje nieuczciwości są krótkofalowe i długofalowe. Skutki nieuczciwości nie zawsze
ujawniają się od razu, ale jej obecność w społeczeństwie zawsze niszczy ważną składową dobrostanu społecznego - poczucie zaufania, naraża pokrzywdzonych na krzywdę, kłopoty i straty, generuje też
koszty dla ogółu (np. koszt ubezpieczeń od kradzieży i ochrony sklepów, banków, muzeów itd.)


Ad. 3

Odpowiedzialność to rzetelne wypełnianie obowiązków, dbanie o dobro i zapobieganie złu, a także gotowość do ponoszenia konsekwencji własnych wyborów i zachowań.

Za kogo i za co jesteśmy odpowiedzialni:

za siebie samego – za swoje zdrowie i bezpieczeństwo (odpowiednie odżywienie, zdrowy styl życia, unikanie ryzykownych zachowań),
za swoje myśli, wybory i czyny - za pozytywne myślenie, za kontrolowanie swych nastrojów i uczucia złości, za szukanie rozwiązań korzystnych dla wszystkich zainteresowanych stron, za swoje zobowiązania i obietnice, za wykonywanie swoich obowiązków, za gospodarowanie swym czasem, za własny rozwój i edukację, za kształtowanie swego charakteru, za motywację, za właściwy sposób komunikowania się z ludźmi, za wybaczanie, odsuwanie
mściwych myśli, za własne szczęście,
za innych, nad którymi sprawujemy opiekę - młodszych, starszych lub chorych ludzi, a także za zwierzęta, rośliny,
za innych, z którymi jesteśmy związani - członków rodziny, klasy, grupy, narodu,
za własne lub powierzone naszej opiece mienie,
za wspólne dobro,
za środowisko, Ziemię.

Praktykowanie odpowiedzialności nie zawsze jest łatwe. Wymaga wysiłku, wyrzeczeń, a nawet wielkich poświęceń. Odpowiedzialność jednak czyni życie wartościowszym – buduje lepszy, bardziej przewidywalny świat, dobre stosunki między ludźmi, daje poczucie własnej wartości i dumy, przynosi szacunek i zaufanie innych osób.

Dorośli powinni przekazywać dziecku tyle odpowiedzialności, ile jest w stanie podjąć na określonym etapie rozwoju.

Ad. 4

Odwaga, jako wartość moralna, jest to podejmowanie trudnych, ale ważnych decyzji oraz przeciwstawianie się złu. Nie są nią: brawura i bohaterszczyzna.

Prawdziwa odwaga zawiera w sobie element odpowiedzialności i mądrości - ocenę, co jest dobre, a co złe, jakie będą długofalowe konsekwencje naszego działania.

Odwaga wyraża się w:

1. podejmowaniu nowych wyzwań (z uwzględnieniem konsekwencji),
2. akceptacji zmian,
3. prezentowaniu i obronie własnych poglądów i ideałów,
4. obronie słabszych,
5. przyznaniu się do winy,
6. mówieniu trudnej, ale koniecznej prawdy,
7. przyznaniu się przed sobą do swych problemów, pokonywaniu lęku i słabości,
8. sprzeciwie wobec zła, walce z nim.

Ad. 5

Samodyscyplina to samokontrola, umiar oraz wytrwałe rozwijanie własnego potencjału.

 

Samodyscyplina jest doskonałym narzędziem osiągania życiowych celów. Wymaga silnej woli i kształtuje charakter poprzez budowanie prawidłowych nawyków umożliwiających skuteczne i zgodne z wartościami działanie.

Ważną składową samodyscypliny jest motywacja zarówno do nałożenia sobie rozsądnych ograniczeń, jak i do konsekwentnego samodoskonalenia się.

Samodyscyplina ma początek w dyscyplinie nałożonej z zewnątrz. Ucząc dzieci dyscypliny, przygotowujemy je do praktykowania samodyscypliny, a więc do szczęśliwszego życia.

Ad. 6

Pokojowość – osiąganie celów poprzez stosowanie rozumu i refleksji, powstrzymanie się od przemocy; spokój, cierpliwość i łagodność; postawa człowieka otwartego na różne rozwiązania, który szanując innych, zawsze poszukuje strategii wygrana – wygrana.

Pokojowość wyraża się w:

- rozumowym osiąganiu celów, refleksji,
- powstrzymaniu się od przemocy,
- spokoju, równowadze ducha i umysłu, opanowaniu, kontroli impulsów,
- dojrzałym radzeniu sobie ze złością,
- łagodności, cierpliwości i elastyczności,
- gotowości do zgody, poszukiwania kompromisu, strategii wygrana-wygrana

Pokojowość wyklucza przemoc fizyczną i emocjonalną, nadużywanie siły lub pozycji, wykorzystanie przewagi fizycznej, umysłowej, psychicznej lub innej do narzucania swojej woli i osiągnięcia swoich celów, często bezprawnych lub sprzecznych z dobrem innych.

Dorośli powinni być dla dzieci wzorem pokojowości i dojrzałego wyrażania złości, nie powinni stosować wobec dzieci przemocy i prowokować ich złości.

Ad. 7

Sprawiedliwość to uczciwość w ocenianiu i sądzeniu, przestrzeganie zasady równości praw, poszanowanie prawdy oraz prawość postępowania, czyli inaczej ludzka przyzwoitość, postępowanie fair.

Sprawiedliwość „dokonuje się” pomiędzy ludźmi. Nie ma sprawiedliwości czy niesprawiedliwości natury, losu, śmierci. Sprawiedliwość jest poszanowaniem równości praw społecznych, czyli zasad stworzonych przez człowieka, jest wyrazem ludzkiej przyzwoitości wobec innych.

Sprawiedliwe postępowanie wymaga czasu i namysłu, trzeba bowiem przyjąć właściwe (uczciwe) w danym przypadku kryterium podejmowania decyzji, rozważyć różne aspekty sprawy, uświadomić sobie i odsunąć motywy egoistyczne, zastosować obiektywizm. Aby być sprawiedliwym, musimy postępować rozważnie, uczciwie i odważnie, analizując okoliczności. Sprawiedliwość jest wyrazem dojrzałości i mądrości.

Ad. 8

Szczęście to poczucie trwałego zadowolenia, wewnętrznej harmonii i spokoju, które są skutkiem życzliwości, akceptacji siebie i świata oraz wiary w jego dobro.

Szczęście to postawa wobec życia, wynikającą z naszego poczucia sensu oraz z umiejętności dostrzegania dobrych stronach ludzi i sytuacji oraz skupiania się na nich, zdolności cieszenia się nawet drobiazgami, które czynią życie lepszym i piękniejszym.

Poczucie szczęścia zależy od nas samych:
- od sposobu naszego myślenia, na który mamy wpływ, gdyż możemy kontrolować swe myśli,
- od pracy włożonej w osiągnięcie i pielęgnowanie szczęścia.

Jesteśmy kowalami własnego szczęścia.

Warunkiem szczęścia jest optymizm – postrzeganie spraw w jasnym świetle, wzbudzanie w sobie nadziei, entuzjazmu
i odwagi do działania, zaś składową optymizmu - poczucie humoru, tj. umiejętność śmiania się nie tylko z dowcipów, śmiesznych filmów i komicznych sytuacji, ale także z własnych wad, swoich problemów i niepowodzeń. Nasz humor powinien ludzi cieszyć, a nie ranić.

Ad.9

Przyjaźń to bliski i równoprawny związek pomiędzy osobami, oparty na wzajemnej sympatii, życzliwości, szczerości, zaufaniu, gotowości do pomocy i czerpaniu przyjemności z przebywania razem.

Na przyjaźń składają się: akceptacja, sympatia, podziw, szczerość, uczciwość, zaufanie, takt, przestrzeganie prywatności przyjaciela, dyskrecja, pomoc, oddanie, wierność i lojalność, tj. dbanie o dobro i interes przyjaciela.

Miłość jest to nie tylko głębokie uczucie do drugiej osoby, ale też silne przywiązanie do niej 
i gotowość do bezinteresownego służenia jej. Połączona jest zwykle z silnym pragnieniem ciągłego bycia
z ukochaną osobą i chęcią obdarzania jej szczęściem. Miłość to także odczuwanie głębokiej więzi emocjonalnej z miejscem lub społecznością, z którymi z jakichś względów się identyfikujemy (np. miłość do ojczyzny).

Ad.10

Solidarność to gotowość do pomocy, poświęcenia i wsparcia oraz poczucie współodpowiedzialności w obliczu czyjejś potrzeby, problemu lub nieszczęścia. To także dzielenie się obowiązkami, ciężarami.

Na pojęcie solidarności składają się: życzliwość, współczucie, empatia, poczucie wspólnoty, poświęcenie, spolegliwość, zaufanie, jednomyślność, dzielenie się, wyrzeczenie, altruizm, szlachetność, współdziałanie, reagowanie wsparciem lub pomocą na cudze potrzeby w kłopotach lub nieszczęściu, zwykle bez oczekiwania wzajemności.

Ad.11

Piękno to coś, co nas zachwyca i czyni lepszymi.

Rodzaje piękna:

1. Piękno naturalne: piękno krajobrazu, przyrody, rozgwieżdżonego nieba, ludzkiego ciała, śpiewu ptaków itd.
2. Piękno stworzone przez człowieka:
- sztuka wyższa - malarstwo, rzeźba, muzyka, literatura, balet, teatr, film,
- sztuka użytkowa - artykuły dekoracyjne, tkaniny, biżuteria, architektura,
- wzornictwo przemysłowe – meble, ubrania i obuwie, pojazdy, artykuły codziennego użytku.
3. Piękno duchowe (wewnętrzne), przejawiające się w myślach i zachowaniu człowieka -praktykowanie wartości moralnych, dobro, życzliwość, cierpliwość, łagodność, harmonia, spokój wewnętrzny, mądrość, otwartość, akceptacja ludzi, afirmacja życia, własny rozwój, ciekawość świata, serdeczność, szczerość, itp.

Dwa pierwsze rodzaje piękna – naturalne i stworzone przez człowieka – możemy nazwać pięknem estetycznym. Dostarcza ono przyjemnych przeżyć estetycznych.

Piękno duchowe możemy nazwać pięknem moralnym. Sprawia ono, że żyjemy lepiej i mądrzej. Zarówno piękno estetyczne jak i duchowe wpływają na jakość naszego życia. Powinności ludzi wobec piękna to ochrona, dbałość i tworzenie piękna.

Ad. 12

Mądrość to celowe przyczynianie się do dobra poprzez właściwe wybory.

Mądrość jako wartość moralna dąży do szukania rozwiązań, które uwzględniają zarówno dobro osoby czy grupy, jak i szeroko pojęte dobro powszechne.

Składowe mądrości:
- wiedza (ogólna, psychologiczna),
- doświadczenie,
- refleksja (myślenie),
- umiejętność przewidywania krótko i długoterminowych konsekwencji decyzji, działań, zjawisk,
- sumienie,
- kontrola nad własnymi emocjami i impulsami.

Hierarchia i konflikt wartości:

Mądrość pełni rolę „doradcy” wobec wszystkich wartości moralnych. Poszczególne wartości dotyczą różnych aspektów naszych relacji z ludźmi i światem. Może się zdarzyć, że w konkretnej sytuacji określone wartości moralne wzajemnie się wykluczają - występuje konflikt wartości. Mądrość - nasza wiedza, doświadczenie i sumienie - pozwala wówczas rozstrzygnąć, którą wartość potraktować jako (naj)ważniejszą i jak postąpić, aby zachować nadrzędną zasadę ogólnego dobra.

Mądrość jest filtrem wobec mechanicznego, bezwzględnego i bezdusznego stosowania zasad i wartości, bez oglądania się na ich skutki. Z drugiej strony - stosowanie wartości moralnych pomaga w dokonywaniu mądrych, służących dobru wyborów, służy mądrości.

Nauczanie wartości moralnych praktykowanych z własnego przekonania i potrzeby jest znacznie bardziej skuteczne w budowaniu dobrostanu jednostki i społeczeństwa oraz zapobieganiu złym zachowaniom niż surowa dyscyplina i kary.

*, ** Linda i Richard Eyre - Teaching Your Children Values
Andre Comte-Spongeville – Mały traktat o wielkich cnotach

Wróć

Biuletyn IUMW